Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (67) Մարտ 2017

Գրական-Մշակութային

ԱԼԻՔՆԵՐԸ ՈՒՆԿՆԴԻՐ

kraganԵլած էի ամենօրեայ առաւօտեան պտոյտիս ծովափ, աւազներուն վրայ քալելու բոպիկ, մաքուր օդով լեցնելու թոքերս, աւելորդ եւ վնասակար միտքերը թափելու ծով, եւ հոգեպէս թեթեւցած, թարմացած՝ տուն վերադառանալու:
Այդ ժամերուն արեւուն ճառագայթները բարի են, չեն այրեր, ծովափը գրեթէ պարապ է,խճողում չկայ, շրջուն վաճառորդները տակաւին չեն յայտնուած, խլացնող ձայնով իրենց ծախած ուտելիքներուն, խմիչքներուն, կամ այլ իրերուն գովքը հիւսելու. խաղաղութիւն կը տիրէ:
- Օ՜լա Սօսի,.....ինչպէ՞ս ես:
Ո՞վ է արդեօք, կը մտածեմ, նայելով՝միջահասակ, լեցունկեկ, արեւու ակնոցերնով, լայնեզր գլխարկով, լողազեստով եւ շորթով դիմացս կեցած կնոջ, որ զիս կը բարեւէ հին ծանօթի մը պէս:
Բայց երբ ակնոցը կը հանէ, անմիջապէս կը ճանչնամ զինք:
- Օլա Կլօրիա ,կը բացագանչեմ,- աս ի՜նչ աղուոր անակնկալ: Ջերմօրէն կ'ողջագուրուինք:
Ամարանոցի մեր արժանթինցի դրացուհին եղած էր տարիներ շարունակ: Անցեալի դէպքեր, դէմքեր անմիջապէս կը ներկայանան աչքիս առջեւ:
Պէտք էր հին տարեցոյցները հանել, երթալ ետ, քսանհիգ -երեսուն տարի առաջ, երբ երկուքս ալ երիտասարդ մամաներ էինք: Մեր զաւակները միասին կը խաղային բակին մէջ, կամ երբ ծովեզերք երթայինք իրենց դոյլերը, բահերը, բրիչներն ու գնդակները շալկած. աւազով պալատներ, տուներ կը շինէին. կամ կը վազէին դէպի ծով:
Օր մըն ալ մեր երեք տարու մանչուկը կորսուեցաւ ծովեզերքը: Պիտի խենթանայի, կ'երեւակայէի ամենէն ողբերգականը: Արդեօք խեղդուեցա՞ւ, զինք առեւանգեցի՞ն: Ամուսինս այդ օրերուն քաղաք վերադարձած էր. չէի ուզեր իրեն իմացնել: Մարդիկ ինծի հետ սկսան փնտռել եւ զաւակս չէր երեւեր տակաւին: Կլօրիան ինծի հետ կը վազվզէր մէկ կողմէն միւսը: Ծունկերս կը դողային: Մղձաւանջային պահեր ապրեցայ:
Վերջապէս երեք ժամ յետոյ ոստիկան մը տղուս ձեռքէն բռնած՝ բերաւ մեզի: Օ՜հ…… ինչ ուրախութիւն:
Առաջարկեցի Կլօրիային ճիշդ ծովուն դէմ նորակառոյց, բարձրադիր եւ բացօթեայ սրճարանը նստիլ եւ միասին նախաճաշել:
Կաթով սուրճը, մէտիա լունաները (քրուասան) նարինջի հիւթը, ախորժակով կ'ուտենք, կը խմենք եւ կը խօսինք անցեալէն: Տեսարանը սքանչելի է. կապոյտ, կանաչ ծովը, ներողութիւն. ովկիանոսը պատկառազդու, հզօր, խորունկ եւ անսահման տարածուած է մեր առջեւ:
Շառաչուն ալիքները կու գան իրենց ամբողջ թափով կը զարնուին սրճարանի պատին, ապա կը նահանջեն լուալով ամբողջ աւազը: , Ճայերը կը թռչին,կռինչներ կ'արձակեն, կ'իջնեն ցած, կը կտցահարեն աւազին վրայ ինկած փշրանքներ կամ միջատներ եւ նորէն վեր կը սլանան. Երկինքը կապոյտ է եւ արեւը կը ժպտի:
Կլօրիան եւ իր ամուսինը Ֆէրնանտօ Լոփէս մեր շէնքին մէջ տասը տարի շարունակ նոյն յարկաբաժինը վարձեցին: Մեր եւ իրենց զաւակները միասին անցուցին մանկութեան տարիները: Նոր թեւակոխած էին պատանեկութեան տարիքը, երբ անոնք հարաւ փոխադրուեցան:
Եւ հիմա յանկարծ կը յայտնուէր Կլօրիան: Երկուքս ալ ամուսնացած զաւակներ ունէինք եւ արդէն մեծ -մայր եղած էինք:
Պատմեց իր ամուսինին, զաւակներուն եւ իրենց նոր միջավայրին մասին:
Նոյն զուարթ կինն էր: Պահած էր իր մորթին թարմութիւնը, գեղեցկութիւնը եւ կապոյտ, փայլուն աչքերը միշտ նոյն ուրախ արտայայտութիւնը ունէին:
Ես ալ պատմեցի մեր մասին. զաւակներուս, թոռնիկներուս, նորածիններուն: Շատ զգացուեցաւ, երբ իմացաւ որ կորսնցուցած էի ամուսինս: Բայց իր զուարթութիւնը վարակիչ էր:
Անցանք ուրիշ նիւթերու. Ժամանակը դանդաղաշարժ է հոս եւ մեր տրամադրութեան տակ: Քաղաքին հեւքը եւ վազքը չկայ:
Մեր բարեկամութիւնը սահմանափակուած էր ծովեզերքի սահմաններուն մէջ եւ վերապահուած միայն Սան Պերնարտոյի:
Երեկոյեան, երբ ծովէն տուն վերադառնայինք, լոգանք, ընթրիք, ապա կարուսել կամ խաղերու, կամ ալ սինեմա:
Այս բոլորը կը կատարուէին մանուկներու եւ մամաներու մակարդակին վրայ: Պապաները տակաւին բեմ չէին բարձրացած:
Առաջին տարին, երբ բաւական մտերմացած էինք, օր մը Կլօրիան փափաք յայտնեց, որ գիշեր մը ընտանեօք՝ բոլորս միասին ճաշարան երթայինք: Ամուսինը կը փափաքէր ամուսինիս ծանօթանալ, մանաւանդ մեր պարագան նորութիւն մըն էր իրենց համար հետաքրքրական :
Առաջին ագամն էր, որ կը ծանօթանային հայ ընտանիքի մը, որուն զաւակները իրարու հետ կը խօսէին իրենց համար անհասկնալի լեզուով, բայց միաժամանակ անոնքկը տիրապետէին սպաներէնին:
Լաւ ճանչնալով ամուսինս, որուն պատասխանը «ոչ» պիտի ըլլար, մտովին պատրաստեցի գեղեցիկ ճառ մը, որպէսզի չմերժէր հրաւէրը:
Գիշերը՝ Կլօրիան, ամուսինը, իրենց երեք զաւակները եւ մենք մեր վեց զաւակներով տեղ գրաւեցինք խճողուած ճաշարանին մէջ:
Ես կ'ուտէի եւ աչքիս տակէն կը նայէի սակաւախօս ամուսինիս, որ կը ժպտէր եւ կը խօսէր կամ խօսիլ կը ձեւացնէր Ֆէրնանտոյին հետ: Ան հետաքրքութեամբ մտիկ կ'ընէր իրեն, որ կը պատմէր մեր գաղութին մասին, ծանօթ հայերու անուններ կը յիշէր:Օրուան հերոսները մենք էինք: Նոր աշխարհմը բացած էինք իրենց առջեւ:
Երկու ժամ յետոյ, երբ փոքրիկները անտանելի դարձած էին այլեւս, ոտքի ելանք տուն երթալու: Ես գիտէի թէ ինչ պիտի ըսէր ամուսինս ինծի: Հետեւաբար զինք կանխեցի եւ ըսի.
- Շատ հաճելի ժամանակ անցուցինք այնպէս չէ՞:Տեսա՞ր շատ բարի, համակրելի եւ ազնիւ մարդիկ են:
Գլուխը շարժեց որպէս հաւանութեան նշան:
Հակառակ որ չորս տասնամեակ ապրեցաւ այս երկրին մէջ, սակայն ինքզինք միշտ օտարական նկատեց:
«Սօյ էքսթրանխէրօ» օտարական եմ կ'ըսէր, երբեմն պաշտօնական հանդիպումներու ընթացքին:
Երբ քաղաքացիական հպատակութիւն ստացանք եւ գաղթականութեան գրասենեակի քարտուղարուհին յանձնեց մեզի եւ միւս դիմողներուն մեր նոր անձնաթուղթերը ամուսինս սկսաւ հեկեկալ. բոլորն ալ զարմացած իրեն նայեցան:
-Արդեօ՞ք ձեր արցունքը այս երկրին քաղաքացի ըլլալու ուրախութեան եւ երախտագիտութեան արտայայտութիւն է, թէ ոչ ձեր ծննդավայրին հպատակութիւնը կորսնցնելու յանցանքի զգացում -հարցուց քարտուղարուհին:
Իր երազն էր օր մը անկախ տեսնել մեր հայրենիքը եւ ունենալ անոր անցագիրը:
Մի քանի տարի յետոյ իր այդ երազը իրականացաւ:
Արժանթինի մէջ Հայաստանի հանրապետութեան դեսպանատունը իրեն շնորհեց Հայաստանի անցագիրը:Ամուսնիս դէմքը կը շողար հրճուանքէն:Այդ նոր անցագրով դէպի հայրենիք ճամբորդելու բախտը ունեցաւ:
Հոգիով միշտ մնաց արեւելք, մեր ծննդավայրը: Իր գործերը հարազատ արտացոլումն են այդ անթեղուած կարօտին:
Իր պաշտօնին բերումով, գրեթէ շփում չունէր տեղացի ժողովուրդին հետ: Իր աշխարհը կը կազմէին դպրոցը, եկեղեցին, թերթը , կուսակցութիւնը, ժողովներ, հայ կեդրոնը: Բարեբախտաբար մեր տունն ալ հայկական «կեթթոյին» մէջ էր:
Եւ ամուսինս այդ շրջապատէն դուրս ելլելու նպատակ չունէր: Հոն ապահով կը զգար: Գնահատելով մէկտեղ արժանթինցիին դիւրահաղորդ եւ ջերմ նկարագիրը կը նախընտրէր միշտ իր հայկական շրջանակին մէջ պատսպարուած մնալ:
Կը յիշեմ, երբ տարիեր առաջ մեր ծննդավայրը այցելեցինք երկուքս ալ յուզուած էինք:
- Ինչու՞ ձգեցինք Հալէպը -ըսի,ափսոսալով:
Թէեւ յետոյ պիտի հաստատէի, թէ՛ քաղաքը եւ թէ՛ ես շատ փոխուած էինք. գրեթէ անծանօթներ դարձած իրարու:
Մի քանի անգամ, երբ այցելեցինք հայրենիք, զարմանքով կը տեսնէի թէ, հոն ամուսինս բոլորովին կ'այլափոխուէր:
Իր կոճկուած կաղապարէն դուրս կ'ելլէր: Իր տարերքին մէջ էր հիմա: Շրջապատուած կ'ըլլար գրողներով, մտաւորականներով, հալէպցի բարեկամներով: Մայրենիին, որուն այնքան կարօտը ունէինք, հոն ամէն տեղ կը հնչէր եւ առատօրէն կը բաշխուէր, օրհնուած հացի նման:
Ալիքները հիմա զիս տարած էին Ծաղկաձոր Գրողներու տունը, ուր Հայաստանի հանրապետութեան կառավարութիւնը զինք պարգեւատրեց «Մովսէս Խորենացի» շքանշանով առ ի գնահատանք իր երկարամեայ վաստակին, որպէս կրթական մշակ, գրող, հրապարակագիր եւ հասարակական գործիչ:
Ի՜նչ մեծ գհունակութիւն մարդու մը համար, որ իր ամբողջ կեանքը ի սպաս դրած էր հայ լեզուի ուսուցման, սերունդներու դաստիարակութեան, գիրի եւ գրականութեան եւ իր պաշտած գաղափարներուն:
-Ատիօս քերիտա- (սիրելիս) Կլօրիային ձայնը սթափեցուց զիս. հրաժեշտ կ'առնէր ինձմէ:
Ես ալ հրաժեշտ առի իմ անցեալի յուշերէս եւ շարունակեցի քալել թաց աւազին վրայ:
ՍՕՍԻ ՀԱՃԵԱՆ