Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (67) Մարտ 2017

Գրական-Մշակութային

ԽՆՁՈՐՆԵՐԸ

Մարուշ ԵՐԱՄԵԱՆ, Գահիրէ

kraganԵրբ Հալէպը տակաւին խաղաղ էր եւ բարգաւաճ, երեք հաւատաւոր երիտասարդներ ունեցած էին պայծառ նայուածքը տեսնելու, թէ մեր մանուկները իրապէ՛ս կարիքը ունին հէքիաթներու:
Որովհետեւ շուրջը դիտողին համար աւելի քան յստակ է, թէ մեր հէքիաթները անհետացեր են, որովհետեւ զանոնք պատմող մեծ մայրեր չկան, կարդացող մանուկներ չկան, բայց ոչ ոք, բացարձակապէս ոչ ոք ուշադրութիւն կը դարձնէ այս ահաւոր իրողութեան:
Ահաւոր, որովհետեւ հէքիաթներուն հետ շատ ուրիշ բաներ անհետացեր ենՙ մանուկներուն երեւակայութիւնը, բարիին հաւատալու մանկական մեծագոյն յատկութիւնը, բայց մանաւանդ խաղաղ գիշերներու քունը: Որովհետեւ ինչպէ՞ս խաղաղ քուն ունենալ, երբ քարթուն ֆիլմերը իրենց ահաւոր տեսարաններով, անբնական կերպարներով եւ անտանելի ձայներով այնքան վախ կը պատճառեն, որ կ՛արգիլեն մանուկներուն խաղաղ քունը:
Այս բոլորը տեսնելով է որ հաւատաւոր երեք երիտասարդները ձեռնարկեր էին իրենց այնքան կարեւոր աշխատանքին:
Եւ խտասալիկներու վրայ արձանագրուած մեր հէքիաթներուն թատերական պատումով առաջին հաւաքածոնՙ «Եւ երկինքէն եօթը խնձոր ինկաւ» , լոյս աշխարհ եկած էր:
Եօթը հէքիաթներ, Երան Զէյթունցեանի պատումով, եւ եօթը երգերՙ Նանոր Միքայէլեանի կատարումով: Երաժշտական ձեւաւորումըՙ Կարօ Քեքլիկեանի (կերպարներու նկարչական ձեւաւորումըՙ Վարդգէս Պարսումեանի , իսկ ձայներիզին եւ գրքոյկին ձեւաւորումըՙ Արտօ Համբարձումեանի ):
Այս անունները այսօր վաղուց դուրս եկած են Հալէպի շրջանակէն եւ տարածուած Սփիւռքի մէջ, իւրաքանչիւրը ի՛ր մարզին երիտասարդ մասնագէտ որպէս:
Գործը խանդավառութեամբ դիմաւորուած էր. մանաւանդ մանուկները մեծ հաճոյքով եւ ուրախութեամբ ընկալած էին. մէկ անգամ լսելէ ետք անոնք կը շարունակէին մտիկ ընել, յաճախ ինքնաշարժներու մէջ, կտրուած իրենց «smart phone»երէն, երգերուն ընկերակցելով, հէքիաթները արդէն իսկ գոց սորված, երբեմն կապկելով թատերական շեշտերը պատումին:
Եւ այս բոլորըՙ ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԷՆ:
Այլ խօսքով, «Խնձորները» կրցած էին արեւմտահայերէնը դուրս բերել դասի եւ դպրոցի միջավայրէն եւ անոր տալ հաճելիի կարգավիճակ:
Ասիկա չէ՞ սփիւռքի, մասնաւորապէս վերջին հինգ տարիներուն գլխաւոր մտահոգութիւնը, այն օրէն, երբ ԻՒՆԷՍՔՕ-ն «վտանգուած» յայտարարած էր մեր լեզուն:
Նման նպատակի հասնելու համար չե՞ն բազմատեսակ համագումարները, որոնց որոշումները ընդհանրապէս չեն իրագործուիր եւ որոշում ալ կը մնան, սեղաններու վրայ մոռցուած, ջուրի կիսապարապ շիշերուն հետ:
Այս նպատակով չէ՞, որ կ՛ըլլան մեծագումար յատկացումներ, որոնց արդիւնքը սակայն այնքան անյարիր է ներդրումին:
Երբ իրողական յաջողութենէն մղուած «խնձորներ»ուն խումբը ձեռնարկած էր երկրորդ խտասալիկի մը, օգտագործելով առաջինին մէջ ունեցած կարգ մը թերիները, աւելի կատարեալ գործ մը հրամցնելու նպատակով, դիմած էր կարեւոր հաստատութեան մըՙ Գ. Կիւլպենկեանին, նիւթական աջակցութեան համար, խորապէս համոզուած, որ նման աշխատանք անվերապահ գնահատանքի եւ քաջալերանքի կ՛արժանանայ, մանաւանդ երբ առաջին փորձը կատարեալ յաջողութիւն արձանագրած էր:
Բայց խնձորներու խումբը ... մերժուած էր:
Ինչո՞ւ:
Յստակ չէ:
Ահա այստեղ է որ բազմաթիւ հարցականներ կը սկսին անտանելի շուրջպար մը, մտածողին համար, վտանգելով անոր գլուխին հանգիստը:
Եթէ ուրիշ մարդիկ ըլլային, կրնային լքել նման աշխատանքը, որ իր սկիզբին մէջ թէեւ մեծ հաճոյք կրնայ պարգեւել, բայց յետոյ, երբ «գործնական» քայլեր պէտք է առնուին, յոգնեցուցիչ եւ տաղտկալի կրնայ դառնալ:
Անոնք սակայն նոյն հաստատ հաւատքով լոյս աշխարհ բերին իրենց երկրորդ խտասալիկը, «Աշխարհը եւ Մենք, արեւմտահայերէն հէքիաթներ եւ երգեր» (այս անգամ ձայներիզի եւ գրքոյկի նկարչական ձեւաւորումըՙ Քաթիա Վասոյեանի):
Կատարուած երեք հայկական հէքիաթ-առակ-աւանդութիւններու կողքին կան ամերիկեան, հնդկական, ռուսական եւ Փերուէն մէկական հէքիաթ:
Երան Զէյթունցեանի հետ, որպէս հէքիաթասաց, կ՛երեւին նաեւ Ռաֆֆի Գալայճեան եւ Ճորճ Դաւիթեան, երեքն ալ Հալէպի ՀԲԸՄ-ի «Ադամեան» թատերախումբի երկար տարիներու անդամներ, գրեթէ մասնագիտական փորձառութեամբ:
Երեք հազար տպաքանակով լոյս տեսած նման խտասալիկ ցրուել Սփիւռքի տարածքին, առանց աջակցութեան, միա՛յն անձնական ջանքերով, հեշտ չէ, եւ կը հաստատէ խումբին հաւատքը իր աշխատանքին հանդէպ:
Եղան մարդիկ, որոնք մեծաթիւ օրինակներ նուիրեցին դպրոցներու եւ հաստատութիւններու: Անոնց կողքին, սակայն, ո՞ւր են այն կազմակերպութիւնները, մանաւանդ Կիւլպենկեանի նման իր հաստատ ծրագիրները ունեցող կազմակերպութիւնը, որուն հրապարակած յայտարարութիւնը կ՛ըսէր, թէ նոր ծրագիրները զարկ պիտի տան տպագիրէն աւելի թուանշային հրատարակութիւններու:
Ինչո՞ւ, ի՞նչ հիման վրայ կը կատարուին նման մերժումներ, որոնք մէկ արդարացում ունին, կը կարծենք, ինչպէս այս պարագայինՙ նիւթականը: Բայց ինչպէ՞ս արդարացնել այս մերժումը, երբ գործը արեւմտահայերէն է եւ ոչ-տպագիր (հիմնուելով յայտարարութեան վրայ):
Հիմա որ խումբին անդամները տարբեր երկիրներ ցրուած են, Հալէպի վերջին տարիներու անդոհէն հեռանալով,
երբ նման աշխատանքներու դժուարութիւնները կ՛եռապատկուին օտար քաղաքներու եւ միջավայրի մէջ,
երբ ոչ մէկ կողմէ ոչ մէկ աջակցութիւն կը ստանան,
նման աշխատանքի շարունակելիութիւնը հարց կը դառնայ արդէն:
Ու երբ «վերջ»ի մը ուրուագիծը կը սկսի կազմուիլ մեր մտքին մէջ, այն ատեն շատ աւելի յստակ կը դառնայ այս աշխատանքին կարեւորութիւնը մեզի, մանաւանդ մեր մանուկներուն համար:
Բայց մենք եւս, մանուկներուն նման, բարիին եւ ճիշդին հանդէպ մեր հաւատքը կը փորձենք վառ պահել եւ կը սպասենք «խնձորներու»ն յաջորդ ծրագիրներուն, հաւատալով որ այս անգամ գոնէ իրապէ՛ս պիտի քաջալերուին անոնք, իրենց այնքան կարեւոր աշխատանքին համար:
2017, Գահիրէ
ԱՂԲԻՒՐ՝ ԱԶԳ-ՄՇԱԿՈՅԹ