Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (81) Յունիս 2018

Խմբագրական

ԼՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆԸ ԷԱԿԱՆ ԱԶԴԱԿ Է ՊԵՏԱԿԱՆԱՇԻՆՈՒԹԵԱՆ

 
(Լրագրողներու Համահայկական 9-րդ Համաժողովին առիթով)

 

kraganԼրագրութիւնը ես կ'ըմբռնեմ՝ իր առաքելութեան մէջ, որպէս ճշմարիտ, ազատ ու բարեխիղճ խօսք, որ հարազատ ցոլանքը ըլլայ իրականութեան եւ ուղենիշը ապագայի, խօսք որ ըլլայ արթնութեան եւ սթափութեան հրաւէր....Իսկ նման խօսքը հիմքերէն մէկն է պետականաշինութեան: Ի զուր չէ ըսուած՝ «Ի սկզբանէ էր Բանն»...Արդարեւ, Խօսքն է որ կը կառուցէ կամ կը քանդէ, կ'ազատագրէ կամ ինքնախաբէութեան կ'առաջնորդէ, կը լուսաբանէ կամ կը մոլորեցնէ, կը սթափեցնէ կամ կ'օրօրէ սուտով ու կեղծիքով, ձայն կու տայ ձայնազուրկին, կամ կը կոծկէ իրականութիւնը... Խօսքը, այս պարագային՝ լրագրութիւնը կամ հրապարակագրութիւնը, պատասխանատւ առաքելութիւնը ունի հանրային կարծիք ձեւաւորելու եւ զայն առաջնորդելու, այնպէս որ կարելի է գուցէ ըսել՝ որպիսին է այդ խօսքը, նոյնպիսին կ'ըլլայ հաւաքականութիւնը, նոյնպիսին կ'ըլլայ պետութիւնը...

Լրագրութիւնը չէ կոչուած երբեք գեղեցկախօսելու կամ հաճոյախօսելու, քծնելու իշխանութեանց կամ շողոքորթելու զանոնք, դառնալու անոնց քարոզչական բեմը կամ խօսափողը: Հարց կարելի է տալ, թէ արդեօք ի՞նչ աշխարհ մը պիտի ունենայինք, ընդհանրապէս, եթէ չըլլար անկեղծ ու անաչառ քննադատը, բան մը բարեփոխելու ուղղութեամբ յանձնառու գրիչը, գրիչները, որոնք հոգեպէս տառապելով կը քննադատեն, սրբագրելու համար թիւրն ու թերին, արատաւոր երեւոյթները...ազդակ դառնալով հանրութեան զգօնութեան, կեանքի յառաջընթացին ու զարգացումին:

Այս տրամաբանութեամբ ալ, հայ զանգուածային լրատուամիջոցները պէտք է կարենան իրենց մատը դնել մեր արիւնող վէրքերուն վրայ, պայթեցնելու համար պալարը, զանոնք դարմանելու առաջադրութեամբ, մատնանշելով հայ կեանքի մէջ վխտացող խոցելի երեւոյթները: Այնքան դիւրին է էջեր լեցնել այս կամ այն հատուածի, այս կամ այն իշխանութեան քարոզչութիւնը ընելով, «լաւ մարդ» երեւնալ եւ որքան դժուար է մաքուր եւ հիմնաւորուած քննադատութեամբ ձգտիլ սխալներու կամ բացթողումներու դարմանումին եւ «գէշ» մարդ դառնալ...

Լրագրողներու յաջորդական համաժողովներուն, որոնք կայացան Հայաստանի Հանրապետութեան յետ-անկախացման տարիներուն, կանոնաւոր հերթականութեամբ, ցաւ է արձանագրել որ մեր մէջ շատ սակաւ էին այն լրագրողները կամ հրապարակագիրները, որոնք բարձրաձայնեցին հայրենական կեանքի արատաւոր երեւոյթներէն ամէնէն ուշագրաւները, արտագաղթէն մինչեւ ընտրութեանց եղծանում, կաշառակերութենէն ու փտածութենէն մինչեւ մենաշնորհեալ դասակարգի մը կեղեքումներն ու չարաշահումները, արդարութեանց եւ մարդկային իրաւունքներու ոտնահարումները, օրէնքի ոչ-հաւասար եւ կամայական կիրարկումը, ընկերային սուր բեւեռացումը, հայերէնի աղճատումն ու օտարաբանութեանց ներխուժումը մեր լեզուէն ներս, մշակութային կեանքի ապամշակութացումը....Երեւոյթներ՝ որոնք հետզհետէ կուտակուելով, յանկարծօրէն պայթեցան հայրենի ժողովուրդին բուռն ըմբոստութեամբ դեռ շուրջ ամիս մը առաջ... եւ յանգեցան նոր Հայաստանի մը ստեղծումին, ուր դարձեալ եւ ընդմիշս՝ առողջ քննադատութիւնը, «օդի, ջուրի, հացի նման» կենսական է մեր պետութիւնը դնելու տեւական յառաջընթացի ճանապարհին վրայ, քանզի պետականաշինութիւնը, ըստ իս, մշտական ու յարատեւ ընթացք է...

Նոյնն է պարագան սփիւռքահայ կեանքին, ուր մամուլը պարտի սրտացաւօրէն քննադատել հայոց լեզուի նահանջը, հայ ինքնութեան խամրումը, հայ վարժարաններու փակումը կամ տեղատւութիւնը, հատուածական մտածողութեան ախտը, քարացած ու կոշկոռ կապած կարծրատիպերը մտածելակերպի եւ գործելակերպի, ձուլման եւ օտարացման զառիթափը, լուծումներ առաջարկել հոն ուր կարելի է... եւ միշտ առկայծ պահել հայկականութեան, ազգային ոգիի ջահը...

21-րդ դարուն, յատկապէս, երբ ժողովրդավարութեան մասին կը բարբառինք բոլորս, հաշուետւութիւն կը պահանջուի իւրաքանչիւր ղեկավարէ ու պատասխանատու պաշտօնատարէ, եւ հոս մամուլը անչափ կարեւոր դերակատարութիւնը ունի բացայայտելու տուեալ ենթակային պաշտօնավարման հետ կապուած էական հարցերը, զանոնք քննարկման առարկայ դարձնելու, զանոնք թափանցիկ ընծայելու առաջադրութեամբ...: Առանց թափանցիկ գործելակերպի հնարաւորութեան եւ պատասխանատւութեան, սխալները շերտ-շերտ կը կուտակուին եւ կը քօղածածկուին շատ յաճախ, տուն տալով ապականութեան, լճացման եւ ճահճացման՝ հաւաքական գործունէութեան բոլոր ոլորտներէն ներս:

Հոս է որ հայ կեանքը կը կաղայ, քանզի ան կը խորշի բաց քննարկումէ, առողջ քննադատութենէ եւ ինքնաքննադատութենէ, որոնք բանալին են սխալներու սրբագրման եւ աւելի առողջ հաւաքականութեան կամ պետականութեան կայացման:

Ազատ, անկաշկանդ եւ պատասխանատու մամուլին դերակատարութիւնը անփոխարինելի է: Մամուլ՝ որ չծառայէ այս կամ այն իշխանաւորին կամ ղեկավարին, այս կամ այն հատուածին ու կուսակցութեան: Մամուլ՝ որ ըլլայ հարազատ տրոփիւնը ժողովուրդի բազկերակին:

Ազատ մամուլը՝ մէկ խօսքով, ժողովուրդին խիղճն է ու գիտակցութիւնը, անոր արթուն պահակը, որուն կը մնան հաշուետու ամէն տեսակի իշխանութիւններն ու ղեկավարները՝ քաղաքակիրթ աշխարհին մէջ, եւ հայ կեանքին մէջ ի մասնաւորի:
Հայ մամուլը կամ զանգուածային լրատուամիջոցները պէտք է կարենան իրենց լուսարձակը սեւեռել ամբողջ հայ կեանքին վրայ՝ Հայաստանի թէ սփիւռքի կամ սփիւռքներու կարեւոր խնդիրներուն, եթէ կ'ուզենք մէկ ազգի, մէկ հայրենիքի պատկանելիութեան գաղափարը կազմաւորել ու ամրապնդել, եթէ կ'ուզենք որ հայ պետականութիւնը դառնայ ուշադրութեան սեւեռակէտը համայն հայութեան, եթէ պետականաշինութիւնը, իրաւական պետութեան եւ քաղաքացիական առողջ հասարակութեան կազմաւորման խնդիրները պիտի դառնան ամբողջ հայութեան յանձնառութիւնը: Քանզի՝ եթէ սփիւռքի մէջ հայ դպրոց մը փակէ իր դռները, կենսատու երակ մըն է որ կը կտրուի համայն հայութեան մարմնէն...Եթէ Հայաստանի մէջ, որեւէ բռնութիւն բանեցուի հայրենի ժողովուրդին վրայ, ամբողջ ազգի մը արժանապատւութիւնն է որ կը ոտնահարուի, եթէ լրագրողը խոշտանգուի կամ պատժուի իր ազատ միտքերուն համար, ազատ խօսքն ու միտքն են որ կը բռնադատուին ու կը ցեխարձակուին համայն հայ կեանքին մէջ....: Եթէ Հայաստանի Հանրապետութենէն արտագաղթը թափ առնէ, հայութեան մարմինն է որ կ'ըլլայ արիւնաքամ: Հայ կեանքը մէկ է ու միասնական եւ Հայաստան-Արցախ-Սփիւռք կը կազմեն մէկ ամբողջութեան մը մասնիկները: Իսկ՝ դրական շեշտով մը, երբ հայրենի համայն ժողովուրդը ոտքի կ'ելլէ եւ քայլ կ'առնէ յանուն իր իրաւունքներուն, իր ազատ եւ արդար կեանքի հաստատումին, հոն համայն ազգն է որ իր դրական ներուժով, իր հոգեւոր-բարոյական մասնակցութիւնը կը բերէ սրբազան ըմբոտութեան յորձանքին, համազգային տեսլականով կենսաւորուած, ինչպէս որ այդ տեղի ունեցաւ քանի մը շաբաթներ առաջ եւ որուն լիարժէք արձագանգեց հայ մամուլը ամէնուր՝ ազատ, արդար, արժանապատիւ պետութեան կայացման մէջ տեսնելով հայ ժողովուրդի շէնշող ապագան, մեր բոլորին երազած հայրենիքը:

Նման մամուլն ու խօսքը կը դառնայ ճշմարտութեան բանալի, իրաւ պետականաշինութեան ուղեցոյց, ազատագրելով հայ անհատն ու հաւաքականութիւնը սուտի, կեղծիքի ճիրաններէն.., քարոզչութեան եւ հակաքարոզչութեան մոլորեցնող ախտերէն, հայութիւնը տարանջատող միտումներէն..., քանզի միայն ճշմարտութիւնն է որ կ'ազատագրէ ազգն ու պետութիւնը, միաժամանակ բարձր պահելով հայ կեանքի բարոյական, հոգեմտաւոր արժէքներու համակարգը:

Հայ լրագրութիւնը կամ հրապարակագրութիւնը պարտի նորոգ գիտակցութեամբ եւ պատխասխանատւութեամբ վերստանձնել իր իսկական կոչումը եւ համազգային առաքելութիւնը, եթէ յանձնառու ենք ունենալու ազատ, արդար, զարգացող եւ յառաջադէմ երկիր ու ժողովուրդ:

ԵՐԱՆ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ