Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (75) Դեկտեմբեր 2017

Յօդուածներ

ԿԱՄՈՒՐՋՆԵՐ

«Ներսը» մեր Հալէպն էր …

antsoutarts1aԱրեւոտ, աստղածորան, հազարագոյն, երազային Հալէպը:
«Դուրսը» աշխարհատարած Սփիւռքն էր … սփիւռքներ, որոնք յեղակարծօրէն, ճակատագրին քմայքով, հերթականօրէն պիտի համալրուէին, այս անգամ նաե'ւ հալէպահայերու պոչ բռնած երամներով:
Եւ ցաւոտ ու արիւնաքամ հարցումը հերթական:
Ո՞ւր բերին … ո՞ւր կը տանին մեզ բազմամոլոր ճամբաները աշխարհի:
Ինչո՞ւ այս տեղահանութիւնը դժխեմ:
Ինչո՞ւ այս տագնապը օրհասական:
Իրօք, կեանքի մեծագոյն տագնապը տեսիլքին քայքայման տագնապն է:
Այն տեսիլքին, որ հարիւր տարի առաջ, հազարամեակներու պատմութիւն ունեցող արեւելեան քաղաքի մը նեղլիկ, բայց արեւոտ փողոցներուն մէջ պիտի արարէր տարագիր հայուն «Երազային Հալէպը» :
Եւ այսօր, Սուրիոյ պատերազմէն եօթ տարի ետք, այդ լուսաւոր տեսիլքի քայքայումին հետեւանքով յայտնուած տագնապը, ցարդ, անցողիկ կամ գնայուն ըլլալու ո'չ մէկ ցուցանիշ կը պարզէ:
Աւելի քան հարիւր տարի առաջ տեղի ունեցած «Հայրենահանում»ի անհակակշռելի աղէտէն ետք, այսօր աւելի քան երբեք անկասելի ընթացքի մէջ է «Հալէպահանում»ի կործանարար արտահոսքը, որ իւրաքանչիւր անվերադարձ հեռացողի հետ, քիչ մը աւելի կը սարսէ մեր «փոքր ածու»ին հիմքն ու խարիսխները… քիչ մը աւելի կը խորացնէ ու կ'ընդլայնէ «ներսիններուն» եւ «դուրսիններուն» միջեւ գոյացած ճակատագրական անջրպետը:
Հետեւաբար քիչ մը աւելի կը բարդանայ ու կը հանգուցուի բազմագոյն, բազմաշերտ ու բազմակենցաղ սփիւռքներու ազգային ինքնութեան պահպանաման հարցը:
Եւ ահա՛ ինքզինք պարտադրող հարցում-տագնապը՝
Մայր գաղութ Հալէպի մէջ, յետ եղեռնի արեւմտահայ ինքնութեան գաղափարախօսական արժէքները ամրագրած կարգախօսները, յետ այսու որքա՞ն համոզուածութեամբ պիտի շարունակեն իրենց շուրջ համախմբել արեւմուտքի խճճուած բաւիղներուն մէջ յայտնուած, տարրօրէն կեդրոնախոյս անհատ կամ հաւաքականութիւն… որքանո՞վ մեզի պիտի կամրջեն ովկիանոսներէն անդին, ազգային տակաւ խամրող ու գորշացող հորիզոններու ետին, «կտոր մը կապոյտ երկինք» փնտռտող հալէպահայ նորագիր աշխարհաքաղաքացիները:
Միւս կողմէն, Միջին Արեւելքի տարածքին, մանաւանդ Լիբանանի եւ Սուրիոյ մէջ տեղի ունեցած եւ դեռ շարունակուող պատերազմներու հետեւանքով անվերադարձ գաղթողներու արտահոսքը, քանակի եւ որակի մեծ բաց մը գոյացնելով, գէթ մօտիկ ապագայի մը մէջ, շատ մեծ յոյսեր չի ներշնչեր առկայ ժողովրդագրական աղէտին տագնապը գնայուն եւ անցողիկ համարելու իմաստով:
Հետեւաբար, վերականգնումի գործնականացումը կ'ենթադրէ համագաղութային համակարգուած զօրաշարժի մը մեկնարկով, նախ կայացնել եւ կայունացնել «ներսիններուն» կամրջումի լիարժէք համակարգը: Մեկնելով իրապաշտութեան եւ իրատեսութեան լուրջ պահանջներէ, առկայ միջոցներով եւ կարելիութիւններով նախ կարգի բերենք մեր աւերուած օճախը, միաժամանակ գէթ կենցաղային ու տնտեսական որոշ ապահովութիւն ներշնչենք նոր հոգեխոցերով տառապող «ներսիններուն» եւ զանոնք համախմբելով համագաղութային յայտարարներու շուրջ, տակաւ շրջանցենք մեր կրած բոլոր տեսակի վնասներուն պատճառած հոգեբանական սուր, այլեւ ջլատիչ տագնապը:
Պահը ծայրայեղ լրջութիւն կը թելադրէ:
Յարդի բոցով չենք կրնար ջերմացնել մեր հոգիի ու ոգիի օճախները…
Ծակ պտուկներու մէջ չենք կրնար վերականգնումի համագաղութային ծրագիրներ մշակել:
Ցուցափեղկային, ցուցադրական ցանկատեսութեամբ չենք կրնար «ներսիններուն» եւ «դուրսիններուն» միջեւ կամուրջներ կառուցել:
Ծակ թմբուկներէ հնչող հաճոյախօսութիւններով չենք կրնար երեւակայական հեռանկարներ փայփայել:
Հետեւաբար, չենք կրնար ջայլամի քաղաքականութեան նմանակով մեր մես-մերկ տխուր իրապատկերը չտեսնել:
Իւրաքանչիւրս ե'ւ «ներսիններ», ե'ւ «դուրսիններ», տեղայնական պայմաններուն չափանիշերով, ունինք մեր ինքնութեան կռուաններուն սպառնացող լուրջ խնդիրներ, ունինք տագնապ, ունինք մարտահրաւէրներ , ընդ որուն, երկուստեք պարտինք կրել մեր միջավայրերու պայմաններով հայ կեանք ստեղծելու կամ վերստեղծելու անշրջանցելի, անյետաձգելի եւ պարտաւորեցնող պատասխանատուութիւնը: Այստեղ եւս, հեռու զգացական զեղումներէ, պէտք է ընդունիլ, որ այնքան ալ հեշտ ու մատչելի չէ աշխարհատարած սփիւռքներու կենցաղային ու մշակութային նոր ըմբռնումներու յորձանուտին մէջ ներքաշուած հալէպահայը առարկայական յայտարարներով կամրջել մեր տատանող խարիսխներուն… դեռ չենք խօսիր գէթ տասնամեակ մը ետք արտագաղթողներուն պարզելիք պատկերին մասին, երբ խառնածիններու նոր բանակ մը բաւարար պիտի ըլլայ ընդգծելու անջրպետը «ներսիններուն» եւ «դուրսիններուն» միջեւ, երբ մեր լեզուն, որ բնական հաղորդակցութեան միջոց ըլլալէ առաջ եւ վերջ մտածողութիւն է, իմա՝ լեզուամտածողութիւն, կամայ թէ ակամայ տեղի տալով օտարութեան անզիջող պահանջներուն, դատարկուի գէթ արեւմտահայութեան համար ազգային ռազմավարութեան գաղափարախօսական հիմք ու մեկնակէտ ըլլալէ:
Այս տխուր եզրակացութեան վաւերականութիւնը հաստատած եմ, տասնեօթը անընդմէջ տարիներ Վենետիկի Պետ. Համալսարանի Հայագիտութեան Ամպիոնի ամառնային խտացեալ դասընթացքներուն իբրեւ դասախօս մասնակցութիւնս բերած շրջանին, ուր մինչ օտարազգի ընթացորդներ կ'արձանագրէին մասնագիտական ակնառու նուաճումներ, աշխարհատարած սփիւռքներ ներկայացնող բազմաթիւ հայ ընթացորդներ, հակառակ մեր լեզուին ու մշակոյթին հանդէպ իրենց ցուցաբերած պարագայական եւ պահու թելադրանքով աճած խանդավառութեան, կարճ ժամանակ ետք կը վերսկսէին քալել «Նահանջը առանց երգի»ին ուղիով, ուր բամպակէ դանակով կը մորթոտուին մեր ազգային ու մշակութային հիմնարար արժէքները բոլոր:
Ալ պէտք է ընդունիլ եւ թիւրատեսութիւն կամ յոռետեսութիւն չհամարել, որ աշխարհացրիւ հայը, իր ի բնէ կեդրոնախոյս դրուածքով եւ կրած համապատասխան խայտաբղէտ ազդեցութիւններով, ուշ թէ կանուխ դատապարտուած է մեր պատմութեան հունէն դուրս գալու, մինչ Միջին Արեւելքի երկիրներուն մէջ հակառակ պատերազմներու արդիւնքով ի յայտ եկող բազմապիսի դժուարութիւններուն, մանաւանդ հակառակ այդ պատճառով տեղի ունեցող զանգուածային արտագաղթերուն, համայնքային կեանքի վերականգնումը կը դառնայ ազգային յանձնառութեան առաջնագոյն օրակարգ, այս առումով իսկ, այսօր հալէպաբնակ հայը, ո'չ միամիտ լաւատեսութեամբ, այլ լուրջ վճռակամութեամբ իր կորուստներուն եւ վնասներուն հաշուեկշիռը ընելով, իր առկայ նոր քանակի, նոր որակի ու նոր ներուժի տուեալներով կը ջանայ վերականգնել իր փլփլած երազը, բայց ո'չ միայն փրկելու ներկան, այլ ստեղծելու իր ապագայ տեսիլքը հիմնաւորող հերթափոխի խարիսխը:
Այո', պատերազմները թէեւ աւերիչ ու կործանարար հետեւանքներ կ'ունենան, սակայն կրնան դառնալ նաե'ւ կացութիւններու քննութեան, փոփոխութեան եւ յառաջդիմութեան ազդակ՝
* Եթէ դադրինք մեր հաւաքական ինքնասիրութիւնը շոյող խօսքերը իբր նեցուկ ընդունելէ
* Եթէ դադրինք անցելապաշտութեան գերիները դառնալէ
* Եթէ դադրինք մեր մանր-մունր տարակարծութիւնները որոճալէ
* Եթէ դադրինք լոկ դասական զոհի հոգեբանական բարդոյթը կրելէ
Եւ վերջապէս՝
«Ներսինները» եւ «դուրսինները» այսօր եւ ընդմիշտ հայրենիքին հետ մշտակայուն կամուրջներու հաստատումը եւ անոնց ամրագրումը պէտք է դարձնեն համազգային գոյատեւութեան անփոխարինելի օրինաչափ եւ երաշխաւորեն մեր հոգեմտաւոր փոխհաղորդակցութեան աշխարհատարած ցանցի ուժականութիւնը:
Այս իմաստով Հալէպ մի'շտ ալ գտնուած է կամուրջներ կառուցելու յառաջապահ դիրքերու վրայ:
Հալէպ պիտի շարունակէ գոյատեւել, դարձեալ կայանալ ու կայունանալ, այնքան ատեն, որ անոր պատմական առաքելութեան հաւատացողներու փաղանգները դեռ կը շարունակեն մնալ ազգային յանձնառութեան պատնէշին վրայ:
Ե'ս Հալէպն եմ …
«Ախր ես ո՞նց ապրեմ առանց ինձ …»
Սալբի Գասպարեան