Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

+

Թիւ (82) Յուլիս 2018

Կիպրահայ

ՇՆՈՐՀԱՀԱՆԴԷՍ

THE SEAMSTRESS OF OURFA

ԳԻՐՔԻՆ


Յետ-Եղեռնեան երրորդ, չորրորդ սերունդները ներկայիս լոյսին կ'ընծայեն իրենց նախահայրերու կամ ապուպապերու անմիջական փորձառութեան բովէն անցած պատումները հայկական ցեղասպանութեան, ուր կարծէք հարազատօրէն կը միահիւսուին հայուն ցաւն ու ողբը, կորուստի տագնապը, մշակոյթն ու ապրելակերպը, մաքառումն ու պայքարը, ստեղծագործելու եւ արարելու անմար կրակը, վաղուան երազն ու տեսիլքը...
Նմանատիպ գիրք մըն է՝ վերջերս լոյսին ընծայուած անգլերէն գիրքը՝ The seamstress of Ourfa, որուն հեղինակն է Վիքթորիա Հարվուտ Պաթլըր Սլոս, որ երկու տարեկանէն մեծցած է Կիպրոսի մէջ,
զաւակը՝ հայ եւ անգլիացի ծնողներու, ապա իր ուսումնառութիւնը շարունակած է Անգլիոյ մէջ, հետեւելով պարի, թատրոնի եւ յարակից նիւթերու մասնագիտութեան: Իր մայրը՝ Թագուհի Աւագեան եւ մեծ մայրը, յայտնապէս, մեծ ազդեցութիւն ունեցած են իր հոգեմտաւոր կազմաւորման եւ դաստիարակութեան մէջ: Արդիւնքը՝ այս հոյակապ գիրքն է՝ The Seamstress of Ourfa, հրատարակուած 2018-ին, Armida publications-ի կողմէ:
Գիրքին մէջ, ամէն ինչ կը սկսի երբ 19-րդ դարու վերջերը, Ուրֆայի մէջ՝ 13-ամեայ Խաթունը ( հեղինակին մեծ մեծ-մայրը) կը հանդիպի իր ապագայի ամուսնոյն՝ Իսկէնտէր աղա Պօղոսին, որ կրկնապատիկն է իր տարիքին, բանաստեղծ ու փիլիսոփայ, որ կը սիրահարուի իրեն: Իսկ իրենց շուրջ, Օսմանեան կայսրութիւնը կը փլուզուէր, աշխարհը կ'երթար դէպի պատերազմ, մինչ հայ փոքրամասնութիւնը կ'ենթարկուէր տակաւ սաստկացող ճնշումներու, հալածանքի, որ պիտի յանգէր 1915-ի ցեղասպանութեան:
Եւ մինչ Իսկէնէտէր կը քաշուէր իր գիրքերու եւ ալքոհոլի բերած ինքնամոռացութեան մէջ, կորսնցնելով իր կալուածները, գործն ու գումարները, Խաթունը ի մի կը հաւաքէ ու կը բռնէ իր ընտանիքը՝ կարելով զիրենք հալածողներու կիներուն գեղեցիկ հագուստները: Այս կերպով է որ իր ընտանիքը կը խուսափի մահուան կարաւաններէն՝ Սուրիական անջրդի անապատներուն վրայ, բայց ի վերջոյ կորսնցնելով ամէն ունեցուածք, երբ Մուսթաֆա Քէմալ դուրս կը վտարէր բոլոր հայերը եւ կը ստեղծէր թրքական հանրապետութիւնը՝ 1923-ին:
Գիրքին մէջ կը միահիւսուին հայուն ցաւն ու ողբը, մշակոյթն ու ապրելակերպը, մաքառումն ու պայքարը, ստեղծագործելու եւ արարելու անմար կրակը, վաղուան երազն ու տեսիլքը՝ յաջորդական չորս սերունդներու համար, մէկը միւսին փոխանցելով հայուն վերապրելու եւ արարելու անսպառ եռանդը...:
Այս հոյակապ գիրքին շնորհահանդէսը կատարուեցաւ հին Նիկոսիոյ վիպական պատմաշունչ մթնոլորտին մէջ՝ Severis Foundation-ի տան բացօթեայ տանիքին վրայ, լուսնելոյսի շողերուն տակ, Չորեքշաբթի 27 Յունիսին, երեկոյեան ժամը 7:30-ին, մշակութասէր հայ եւ օտար ընտրանի հասարակութեան մը ներկայութեան:
Առաջին հերթին, խօսք առնելու հրաւիրուեցաւ կիպրահայ պետական ներկայացուցիչ Տիար Վարդգէս Մահտեսեան, որ բարձր գնահատեց գիրքին արժէքը, ուր Ուրֆայի հայ կարուհին իր ստեղծագործութեամբ կարծէք իրարու կը միահիւսէր հայուն տառապանքն ու կսկիծը, վերապրելու կորովն ու գեղագիտական ճաշակը...: Ան նշեց որ Ուրֆան սուրբ քաղաք էր, ուր ծնունդ առաւ հայոց Այբուբենը եւ որ վերջնականապէս պիտի պարպուէր իր հայ բնիկ ժողովուրդէն յետ Ցեղասպանութեան: Պրն. Մահտեսեան ջերմօրէն շնորհաւորեց հեղինակը՝ գիրքին մտայղացման համար եւ հրատարակիչները, արձանագրելով որ գիրքը կարեւոր ներդրում մըն է հայկական ցեղասպանութեան ճանաչման գծով, բարի յիշատակ եղեռնահար նախնեաց եւ օրինակելի աւանդ եւ հոգեմտաւոր ժառանգութեան փոխանցում գալիք սերունդներուն:
Խօսք առաւ, այնուհետեւ, հեղինակը՝ Վիքթորիա Հարվուտ Պաթլըր Սլոս, պատմեց գիրքի ծննդոցի մասին եւ ապրումով կարդաց անկէ հատուած մը, արժանանալով ներկաներուն բարձր գնահատանքին:
Վերջին խօսք առնողը եղաւ Տիար Տիգրան Գալայճեան, որ իր խօսքին մէջ շեշտեց այն կարեւոր հանգամանքը, որ մինչ յետ-Եղեռնեան առաջին սերունդը պիտի չպատմէր Մեծ Եղեռնի ու տարագրութեան սեփական ահաւոր փորձառութիւնը՝ ցաւի, զրկանքի, նուաստացման եւ կորուստի, կեդրոնանալով առաւելաբար իր առօրեայ կեանքը դասաւորելու եւ իր զաւակներուն արժանապատիւ կեանք ապահովելու դժուարին գործին, եւ, լաւագոյն պարագային՝ վիճակագրական եւ փաստաթուղթերու տուեալներու վրայ հիմնաւորուած գիրքերու ստեղծման աշխատանքին, ներկայիս երրորդ, չորրորդ սերունդներն են առաւելաբար, որոնք նման գիրքեր կ'ընծայեն լոյսին, ուր կայ իրենց նախահայրերու անմիջական փորձառութիւնը ցեղասպանութեան, ինչ որ մեծապէս ողջունելի է, աւելցուց ան:
Շնորհահանդէսի աւարտին, երեկոն ջերմացուց յայտնի երգիչ Հայկ Եազըճեան, որ հայկական երգերու սիրուած փունջ մը ներկայացուց ներկաներուն, կիթառի նուագակցութեամբ, ի մասնաւորի «Սարերի հովին մեռնեմ»ը, «Բինգէօլ»ը..., մթնոլորտը ընծայելով հայաշունչ եւ յուզաթրթիռ...
Խորապէս տպաւորիչ երեկոյ մը՝ արդարեւ, մշակութային հոգեմտաւոր ծարաւը յագեցնող՝ առօրեայ նիւթապաշտ եւ օգտապաշտ բարքերէն գերիվեր:
Ջերմօրէն կը շնորհաւորենք գիրքի հեղինակ՝ Տիկ. Վիքթորիա Հարվուտը, իր այս նշանակալից ստեղծագործութեան համար, ինչպէս նաեւ հրատարակիչները եւ «Մուֆլոն» գրատունը:
ԵՐԱՆ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ