Ազատ Խօսք - Ելեկտրոնային Անկախ Պարբերաթերթ

կայք էջ : www.azadkhosk.com

Խմբագիր - Երան Գույումճեան

Թիւ (67) Մարտ 2017

Տեսակէտ

Սփիւռքի Մասնակցութիւնը Անհրաժեշտ Է Հայաստանը Յեղափոխելու Գործընթացին Մէջ Կիզակէտ

Փետրուար 10, 2017

ՅԱՐՈՒԹ ՄԿՐՏԻՉԵԱՆ antsoutarts1a

Յեղափոխութիւնները տեղի ունեցած են մարդկային պատմութեան ընթացքին. անոնք իրարմէ տարբերած են ոճի, տեւողութեան եւ գաղափարախօսական շարժառիթ ընձեռելու առումով: Անոնց արդիւնքները լուրջ եւ հսկայական փոփոխութիւններ պատճառած են ազգերու եւ երկիրներու մշակութային, տնտեսական ու ընկերաքաղաքական կենցաղին վրայ:
Յեղափոխութիւններու մասին սկզբնական ուսումնասիրութիւնները հիմնականին մէջ հոգեբանական վերլուծումներն են Եւրոպայի պատմութեան մէջ պատահած շարք մը իրադարձութիւններու: Սակայն, ժամանակակից հետազօտութիւնները աւելի ընդլայնուած եւ համաշխարհային են. անոնք, հոգեբանական վերլուծումներու կողքին, կը ներառեն նաեւ ընկերաբանական եւ քաղաքական վերլուծումներ: Այս նոր վերլուծումները նպաստած են աւելի լաւ հասկնալու եւ ըմբռնելու յեղափոխութիւն ըսուած բարդ երեւոյթը:
Յեղափոխութիւնները տեսակաւոր են՝ մէկը միւսէն տարբեր: Կան զինեալ յեղափոխութիւններ, որոնցմէ կրնանք թուել զինուորական յեղաշրջումները եւ ժողովրդային ապստամբութիւնները, ինչպէս՝ ֆրանսականը, հայկականը, ռուսականը, քուպականը եւ իրանեանը: Կան համեմատաբար խաղաղ յեղափոխութիւններ, որոնք ընդհանրապէս հիմնուած կ՛ըլլան ժողովուրդներու զանգուածային ցոյցերու վրայ, ինչպէս՝ Կանտիականը եւ յետ-պոլշեւիկեան հանրապետութիւններուն մէջ տեղի ունեցած «գունաւոր» յեղափոխութիւնները, օրինակ՝ Չեխոսլովաքիոյ «Թաւշեայ յեղափոխութիւն»ն ու Ուքրանիոյ «Նարնջագոյն յեղափոխութիւնը»: Եւ վերջապէս, կայ բոլորովին խաղաղ յեղափոխութիւն, որ հիմնուած է տուեալ երկրի քաղաքացիներուն մեծամասնութեան քուէներուն վրայ, ինչպէս վերջերս Միացեալ Նահանգներու մէջ տեղի ունեցած Պըրնի Սենտըրզի փորձը եւ Տանըլտ Թրամփի ընտրութիւնը: Վերոյիշեալ բոլոր տեսակի յեղափոխութիւնները կոչուած են հիմնական փոփոխութիւններ բերելու տուեալ երկրի տնտեսական, քաղաքական եւ ընկերային կեանքէն ներս:
Կասկած չկայ, որ մարդոց ջախջախիչ մեծամասնութիւնը կը հաւատայ, թէ բռնութիւնը, այսինքն՝ զինեալ յեղափոխութիւնը, աւելի արդիւնաւէտ միջոց է քաղաքական նպատակներու հասնելու համար: Ի վերջոյ, ոչ մէկ բռնապետ պիտի ուզէ հրաժարիլ կամ իր բռնակալական իշխանութիւնը յանձնել՝ առանց կռիւի: Փաստն այն է, որ ամբողջ պատմութեան ընթացքին եղած են բազմաթիւ օրինակներ, ուր բռնակալական կառավարութիւններ դաժանօրէն ճզմած են իրենց ընդդիմութիւնը: Սակայն, Էրիքա Չենովեթի եւ Մարիա Սթեֆանի հետազօտութիւնը ցոյց կու տայ, որ խաղաղ կամ ոչ-զինեալ յեղափոխութիւնները աւելի՛ արդիւնաբեր եղած են, քան՝ զինեալ յեղափոխութիւնները: Այսպէս, անոնք քն-նած են 323 զինեալ եւ խաղաղ յեղափոխութիւններ՝ 1900էն մինչեւ 2006, եւ հասած են հետեւեալ արդիւնքին. ոչ-զինեալ յեղափոխութիւններու ամբողջական կամ մասնակի յաջողութիւնը եղած է 53 տոկոս ու միայն շուրջ 20 տոկոսով՝ ձախողած, իսկ զինեալ յեղափոխութիւններու ամբողջական կամ մասնակի յաջողութիւնը եղած է գրեթէ 10 տոկոս, իսկ ձախողութիւնը՝ 60 տոկոս:
Իսկ ինչո՞ւ ոչ-զինեալ յեղափոխութիւնները աւելի արդիւնաւէտ եղած են: Նախ, անոնք սովորաբար գրաւած են աւելի շատ մասնակիցներ, ներառեալ՝ կիներ, ծերեր, եւ մարդիկ, որոնք արկածախնդիր չեն, բայց պատրաստ են մասնակից դառնալու բռնակալութիւնը վերացնելու աշխատանքին: Նաեւ, բռնակալ կառավարութեան ուժերը չեն ուզեր կրակ բանալ անզէն եւ խաղաղ ժողովուրդին վրայ, յատկապէս երբ ամբոխը կրնայ ներառել իրենց մայրերը, դուստրերը, զաւակները, հայրերը, ընկերները եւ այլն: Իսկ, եթէ պատահի եւ կրակեն անզէն քաղաքացիներու վրայ, ամենայն հաւանականութեամբ, այլ քաղաքացիներ զօրաշարժի պիտի ենթարկուին, եւ կառավարութիւնը պիտի կորսնցնէ միջազգային հանրութեան եւ նոյնիսկ տեղական զանգուածային լրատուական միջոցներու աջակցութիւնը: Վերջապէս, երբ բռնակալ կառավարութիւն մը խաղաղօրէն գահընկեց կ՛ըլլայ, շատ աւելի հաւանական է, որ նոր կառավարութիւնը ժողովրդավարական ըլլայ:
Սակայն ի՞նչն է, որ ժողովուրդները կը մղէ յեղափոխութեան:
Ընկերաբանները պատմութիւնը քննելով կը հաստատեն, թէ յեղափոխութիւնները հետեւանք են երկու գլխաւոր ազդակներու. 1) առարկայական պայմաններ, որոնք ժողովուրդի մը կրած տառապանքներն ու զրկանքներն են՝ ընկերային, քաղաքական եւ տնտեսական գետնի վրայ, 2) ենթակայական պայմաններ, որոնք են մտաւորական զարթօնքն ու գաղափարական հասունութիւնը:
Վերոյիշեալ երկու պատճառները հիմնական լրացուցիչներ են իրարու: Ժողովուրդ մը կրնայ տառապիլ, շահագործուիլ եւ ապրիլ ամենավատ պայմաններու մէջ, բայց չընդվզիլ, մինչեւ մտաւորական զարթօնքը գիտակցութիւնը չտայ իրեն արդար իրաւունքներուն: Իսկ գաղափարական եւ մտաւորական զարթօնքը կը մնայ իր սաղմին մէջ, եթէ չկան շօշափելի եւ անմիջական պայմաններու ստեղծման միջոցներ: Այս երեւոյթին լաւագոյն օրինակն է Հայաստանի ժողովուրդին ներկայ վիճակը, որ հետեւանքն է անկազմակերպուածութեան, չափազանցուած քարոզչութեան, որ՝ եթէ ժողովուրդը ոտքի ելլէ այսօր, վաղը թուրքերը Հայաստանը կը գրաւեն, նաեւ՝ ժողովուրդի ֆիզիքական եւ զգացական յոգնածութեան, վախին՝ փողոցային ոճով հակադարձութենէ, եւ զանազան մակարդակներու վրայ բծախնդրօրէն ծրագրուած ու գործադրուած Սփիւռք-հայրենիք մտաւորական կապի թուլացման (բացի ժամանակաւոր եւ կարճ կապէ, երբ Արցախի ճակատը լուրջ յարձակման կ՛ենթարկուի. օրինակ՝ 2016ի ապրիլեան պատերազմին ընթացքին):
Այստեղ, հաւանական առարկութեան մը առաջքը առնելու համար, կարեւոր է դրուատանքով յիշել երիտասարդութեան կամ ընդդիմութեան կողմէ կազմակերպուած կարգ մը խաղաղ ցոյցեր, որոնք, սակայն, անարձագանգ մնացին Հայաստանի եւ Սփիւռքի ժողովրդային խաւերուն մէջ ու դատապարտուեցան մնալու մասնակի յաջողութիւններու ցանկին վրայ: Նաեւ պէտք է յիշել երկու զինեալ ըմբոստութիւններու փորձերը՝ Նայիրի Յունանեանի ու իրեն հետեւորդներուն գործած ոճիրը եւ «Սասնայ Ծռեր»ուն զինեալ ապստամբութիւնը, որոնք ի սկզբանէ դատապարտուած էին ձախողութեան: Որովհետեւ՝ յեղափոխականը չի՛ պայքարիր սպաննելու համար: Աշխարհի վրայ չէ եղած յեղափոխութիւն մը, որ հիմնուած ըլլայ վայրագութեան գաղափարին վրայ: Յեղափոխութիւնները մի՛շտ եղած են միջոց՝ աւելի՛ լաւ պայմաններ ստեղծելու համար:
Ինչպէս կը տեսնենք, Հայաստանի ժողովուրդը քանի մը առիթներով վերոյիշեալ երեք տեսակ յեղափոխութիւններէն երկուքին դիմելով՝ փորձած է իր իրաւունքներուն տէր դառնալ իշխանափոխութիւն պահանջելով, բայց չէ՛ յաջողած:
Ուրեմն, կը մնայ երրորդ եւ ամենախաղաղ ձեւը, որն է՝ քուէի ուժը: Պէտք է ըսել, որ այս ձեւը կարճ ժամանակուան ընթացքին փոփոխութիւն չ՛ենթադրեր, այլ կրնայ այնքա՛ն երկար տեւել, որ սերունդներ փոխուին: Ուստի, հասնելու համար նպատակին, անիկա կ՛ենթադրէ երկարատեւ շունչ եւ հետեւողական ու կազմակերպուած աշխատանք:
Սակայն, նկատի ունենալով Հայաստանի քաղաքական պայմանները, իրենց սեփական գրպանները լեցնելու մղումով միլիոնատէրերու եւ մեծ թիւով քաղաքական գործիչներու համատեղ աշխատանքով օրէ օր ստրկացող ու շահագործուող՝ հոգեպէս ընկճուած ժողովուրդին վիճակը, մտաւորականութեան ու երիտասարդութեան վրայ իշխանութիւններուն կողմէ ի գործ դրուած ճնշումներն ու սպառնալիքները, եւ ծածուկ կամ բացայայտ կերպով օտար պետութիւններու շահերուն համար աշխատող օլիգարխներուն եւ գործակալներուն ճնշումները, Սփիւռքը՝ իր մտաւորականութեամբ, պարտաւոր է օգնելու Հայաստանի մտաւորականութեան, որպէսզի միասնաբար կարելի ըլլայ Հայաստանի ժողովուրդին տալ գիտակցութիւնը՝ իր արդար իրաւունքներուն (այս գծով, «Արդարութիւն Հայաստանի մէջ» կարգախօսով ճամբայ ելած սփիւռքահայ արուեստագէտներու խումբին ստեղծումը յուսադրիչ է): Այդ ընելը անհրաժե՛շտ է, որովհետեւ Սփիւռքն ու Հայաստանը շաղկապուած են իրարու. որովհետեւ մէկը միւսին յենարանն է, իսկ եթէ զատուին իրարմէ՝ երկո՛ւքն ալ կը մահանան: Հիմնաւորելու համար Սփիւռքի մտաւորականութեան մասնակցութեան անհրաժեշտութիւնը այդ գործընթացին մէջ, կ՛արժէ յիշել այն իրողութիւնը, որ հայ ազատագրական շարժումի զարթօնքի առաջին ցոլքերը ծնունդ առին Արեւմտահայաստանէն դուրս, աւելի ազատ երկիրներու մէջ, ուր չէին կաշկանդուած հայ մտաւորականներու միտքն ու հոգին: Նոյնն է պարագան նաեւ այսօ՛ր:
Ուրեմն՝ զարմանալի չէ, որ զանազան մակարդակներու վրայ բծախնդրօրէն կը ծրագրուի եւ ամէն օր քիչ մը աւելի համարձակութեամբ կը գործադրուի Սփիւռք-հայրենիք մտաւորական կապի թուլացման գործընթացը: Զարմանալի չէ նաեւ այն, որ Հայաստանի իշխանութիւններուն դէմ խօսողները, մանաւանդ սփիւռքահայերը՝ ըլլան անոնք մտաւորական, արուեստագէտ կամ հայրենասէր հայ մարդ, անմիջապէ՛ս պիտակաւորուին իբրեւ օտար երկիրներու գործակալներ: Հետեւաբար, խօսքն ու գիրը գործի վերածելու ժամանակը անցա՛ծ է արդէն: Սակայն, «երբե՛ք ուշ չէ» ասացուածքին հաւատալով՝ պէտք է ճամբայ ելլել: Պէ՛տք է փորձել: